Projekt ustawy o umowie związku partnerskiego
O mnie
Szczęśliwy ojciec dwóch synów  - Sebastiana  i Maćka. Absolwent Akademii Górniczo - Hutniczej ...
Bezpłatne konsultacje prawne

w sprawie planów ustawowego uregulowania opłat za używanie kart debetowych i kredytowych

Strona główna » Sejm » Zapytania » w sprawie planów ustawowego uregulowania opłat za używanie kart debetowych i kredytowych

wielkość tekstu:A | A | A

   Podczas moich spotkań w terenie coraz częściej pojawiają się pytania związane z pobieraniem opłat za transakcje dokonywane różnego rodzaju kartami płatniczymi. Podległy Panu resort pracuje nad projektem ustawy o zmianie ustawy o usługach płatniczych oraz niektórych innych ustaw. Główną przesłanką prowadzonych prac jest redukcja barier związanych z obrotem bezgotówkowym w Polsce oraz zapewnienie równych warunków konkurencji dla wszystkich dostawców usług płatniczych.

   Równocześnie do prac prowadzonych przez Ministerstwo Finansów do Marszałka Sejmu trafiły niezależnie cztery projekty poselskie zmierzające do ustalenia maksymalnego poziomu opłat interchange obowiązującego dla wszystkich transakcji kartowych na rynku polskim, a nad kolejnym projektem pracuje obecnie Senat RP. Wedle dostępnych publicznie informacji, wysokość opłaty interchange w Polsce należy do najwyższych w Europie. O ile zatem obniżenie średniej wysokości opłat w transakcjach bezgotówkowych wydaje się być kierunkiem pożądanym, o tyle w przypadku zastosowania instrumentu ustawowego rodzi się pytanie, czy przyniesie on spodziewane efekty bez naruszania równowagi na rynku płatności bezgotówkowych w Polsce.

   W swoim niedawnym raporcie Narodowy Bank Polski ocenił, że obniżenie opłat interchange przyczyniłoby się do zwiększenia sieci akceptacji kart płatniczych w Polsce i rozwoju obrotu bezgotówkowego, zwracając jednocześnie uwagę, że zyski sektora bankowego z tytułu zawyżonej opłaty zostaną przeniesione na sprzedawców. Tymczasem zgodnie z październikowymi publikacjami w prasie, w efekcie wprowadzenia ustawowej regulacji maksymalnej wysokości opłat od transakcji kartowych w Hiszpanii, koszty obsługi kart zostały przeniesione z handlowców na konsumenta.

   Kolejnym rozważanym rozwiązaniem jest zapis umożliwiający sklepom przyjmowanie tylko tych kart, które uważają za najbardziej dla siebie korzystne. Rozumiem, że jego celem jest wzmocnienie pozycji sklepów względem organizacji kartowych, jednak wydaje się, że może tkwić w nim pewne niebezpieczeństwo. Należałoby uniknąć sytuacji, w której klienci nie będą np. wiedzieć, czy ich karty zostaną zaakceptowane w punktach handlowych, z których zwykle korzystają, bo mogłoby to podważyć zaufanie do tej formy płatności w Polsce.

   Przy pełnym poparciu tezy o wysokim poziomie opłat interchange w Polsce, wydaje się, że warunkiem koniecznym, aby uznać ustawową regulację za uzasadnioną, powinno być poprawienie sytuacji konsumentów. Jeśli natomiast jej efektem byłoby jedynie przesunięcie zysku z sektora finansowego na sektor handlowy kosztem konsumentów, pojawia się wątpliwość, czy problemu opłat interchange nie da się rozwiązać inaczej.

   W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na poniższe pytania:

   1. Czy Ministerstwo Finansów ocenia, że ustalenie drogą ustawową maksymalnego poziomu opłat od transakcji kartowych jest pożądanym kierunkiem działania?

   2. Czy Ministerstwo Finansów uważa, że należy dążyć wyłącznie do obniżenia opłaty interchange, czy też wszystkich opłat ponoszonych przez punkty sprzedaży, w tym ponoszonych przez handlowców na rzecz operatorów systemów rozliczeniowych?

   3. Czy Ministerstwo Finansów dysponuje danymi dotyczącymi potencjalnych następstw administracyjnego ustalenia maksymalnego poziomu opłat od transakcji kartowych? Jak wyglądają skutki regulacji poziomu opłaty interchange w Hiszpanii w zakresie kosztów dla konsumenta? Czy możliwy jest wzrost kosztów korzystania z kart przez konsumentów?

   4. Czy proponowane przepisy umożliwiający sklepom selektywne przyjmowanie kart płatniczych nie zniechęcą klientów do korzystania z kart? Czy pozostawienie takiej decyzji indywidualnym sklepom nie podważa zasady powszechnych płatności kartami płatniczymi?

   5. Czy Ministerstwo Finansów dysponuje możliwością oceny optymalnego poziom opłat za transakcje kartowe w Polsce z punktu widzenia pogodzenia interesów handlowców, banków oraz konsumentów?

   Z poważaniem

   Poseł Artur Dunin

   Zgierz, dnia 21 listopada 2012 r.

 
.......................................................
 
 

  Szanowna Pani Marszałku! W odpowiedzi na przekazane przy piśmie z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. SPS-024-2626/12, zapytanie pana posła Artura Dunina w sprawie planów ustawowego uregulowania opłat za używanie kart debetowych i kredytowych, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.

   Koszty obsługi płatności bezgotówkowych w Polsce należą do najwyższych w Europie. W ocenie Ministerstwa Finansów najpoważniejszą barierą dynamicznego rozwoju płatności bezgotówkowych w Polsce są wysokie prowizje na rynku płatności bezgotówkowych przy użyciu karty płatniczej. Biorąc pod uwagę fakt, iż ponad 85% opłaty akceptanta (punkt usługowo-handlowy po zakończeniu cyklu rozliczenia otrzymuje od banku lub innego dostawcy usług płatniczych agenta rozliczeniowego kwotę zakupu pomniejszoną właśnie o opłatę akceptanta) stanowi opłata interchange (IF) na rzecz wydawcy karty płatniczej, której ani agent rozliczeniowy, ani jego dostawca sam nie pobiera (opłaty potrącane są w systemie rozliczeniowym VISA i MasterCard), oraz fakt, że brak jest rynkowego (kwestionowanie przez organizacje kartowe możliwości pobierania opłat przez sklepy - tzw. surcharge) czy samoregulacyjnego, ewentualnie regulacyjnego wpływu podmiotów innych niż organizacje kartowe i banki na IF, łatwo dostrzec można najważniejszą barierę rozwoju polskiego rynku płatności bezgotówkowych przy użyciu karty płatniczej.

   Odnośnie do pierwszego pytania pana posła, dotyczącego słuszności ustawowego regulowania maksymalnego poziomu opłat od transakcji kartowych, pragnę poinformować, iż analizując podstawowe przesłanki dla ingerencji ustawowej w celu ustalenia maksymalnych stawek opłaty IF dla płatności kartowych, tj.:

   1) duopol pochodzących z USA organizacji kartowych w stworzonym modelu biznesowym i konkurencyjnym,

   2) brak rynkowego (kwestionowanie pobierania opłat przez sklepy - tzw. surcharge), samoregulacyjnego czy regulacyjnego wpływu podmiotów innych niż organizacje kartowe i banki na IF,

   3) brak konkurencji między organizacjami płatniczymi, które ustalają opłatę IF, co jest powodem jej ustalania na tak wysokim poziomie, przy jednoczesnej bardzo dużej konkurencji między agentami rozliczeniowymi, co powoduje, że w umowach z organizacjami kartowymi agenci rozliczeniowi uzyskują nierówną pozycję (a treść tak wynegocjowanych umów przenoszona jest do umów agentów rozliczeniowych z akceptantami),

   4) nieprzejrzystość innych niż IF licznych opłat i nieprzejrzystość samych nazw opłat, umów, powiązań prawnych, rozbudowanych cenników IF oraz niejawność wysokości opłat poza IF (jawność IF wymuszona przez Komisję Europejską), w bardzo skomplikowanym czterostronnym modelu biznesowym opartym na pośrednictwie (klient, akceptant, agent rozliczeniowy związany umową ze sklepem, akceptantem i bank wydawca; oprócz tego piątą stroną jest organizacja kartowa zawierająca umowy z agentem rozliczeniowym i bankiem wydawcą),

   5) brak możliwości negocjacji przez agentów rozliczeniowych, a więc i punkty usługowo-handlowe, treści umów ze względu na siłę rynkową organizacji kartowych,

   6) dużą atrakcyjność polskiego rynku (rynek perspektywiczny pod względem potencjału dla rozwoju płatności bezgotówkowych - pilna potrzeba wprowadzenia jasnych zasad na rynku płatności bezgotówkowych),

   - należy zauważyć, iż w sytuacji istnienia duopolu na rynku polskim dostępnych schematów kartowych oraz braku efektywnych rozwiązań samoregulacyjnych pozostaje rozwiązanie regulacyjne - chociaż nie w pełni zgodne z ideą wolnego rynku - polegające na ustawowym ustaleniu maksymalnego poziomu opłaty IF.

   Odnośnie do kolejnego pytania pana posła, czy należy dążyć wyłącznie do ustawowego obniżenia opłaty IF, czy też wszystkich opłat ponoszonych przez punkty handlowo-usługowe z tytułu płatności kartą płatniczą, informuję, iż w opinii Ministerstwa Finansów merytorycznie uzasadnione jest uregulowanie jedynie stawek IF i pozostawienie opłaty akceptanta (OA) kształtowaniu przez siły rynkowe, ponieważ to właśnie stawki IF są stawkami wewnątrzsystemowymi, a ich sposób ustalania nie jest przejrzysty i narzucany w Polsce przez dwa podmioty udzielające licencji na wydawanie kart pod ich marką (VISA, MasterCard). Poziom IF jest konsekwencją ich konkurowania o oferowanie bankom kart z coraz wyższym IF, co wykazały m.in. prace Zespołu ds. opłaty interchange prowadzone pod auspicjami NBP. Regulowanie poziomu IF znajduje uzasadnienie podobnie jak znalazło uzasadnienie uregulowanie stawki połączeń roamingowych w telekomunikacji albo stawki za przesył prądu czy gazu w energetyce.

   W odniesieniu do pytania pana posła o dysponowanie przez MF danymi dotyczącymi potencjalnych następstw administracyjnego ustalenia maksymalnego poziomu opłaty IF oraz opinii MF co do regulacyjnego podejścia w tym obszarze w innych państwach pragnę poinformować, iż jednym ze spodziewanych następstw ustawowej regulacji stawek opłat IF oraz kilku kwestii dodatkowych (m.in. w zakresie zapewnienia swobody umów uczestnikom rynku kartowego) będzie zwiększenie konkurencji na rynku płatności, jak również większy wybór i przejrzystość (nie tylko cenowa) w obszarze kart płatniczych oraz przyjazność zasad dla konsumentów, a tym samym większe zaufanie konsumentów do rozliczeń bezgotówkowych.

   Ministerstwo Finansów dysponuje wieloma przykładami z innych krajów w zakresie regulacyjnego podejścia do ustalenia ustawowego, maksymalnego poziomu opłaty IF oraz następstw takich rozwiązań. Poniżej zaprezentowane zostanie kilka przykładów ze świata w zakresie regulacji modeli prowizyjnych na rynku kart płatniczych.

   Przykład amerykańskiego podejścia do sprawy wysokich opłat IF.

   Od 1 października 2011 r. obowiązuje w USA tzw. poprawka Durbina, która stanowi część ustawy Restoring American Financial Stability Act of 2010 (w skrócie zwanej: Dodd - Frank Act). Ustawa ta została uchwalona w następstwie kryzysu finansowego i miała na celu ochronę amerykańskich konsumentów przed nadużyciami instytucji finansowych.

   Poprawka daje prawo Bankowi Rezerw Federalnych (FED) do regulowania rynku kart płatniczych w zakresie opłat za transakcje dokonywane kartami płatniczymi. Stawka opłaty interchange dla każdej transakcji dokonanej kartą debetową została ustalona na poziomie nie większym niż 21 centów + 0,05% wartości transakcji. Ponadto wydawcy, którzy rozwijają i wdrażają procedury przeciwdziałania oszustwom, mogą uzyskiwać dodatkowo nie więcej niż 1 cent od każdej transakcji. Łączna maksymalna wartość opłaty interchange dla wydawcy nie może być wyższa niż 22 centy + 0,05% wartości transakcji dokonanej kartą debetową. Poprawka ta nie obejmuje wydawców, których wartość aktywów nie przekracza 10 mld dolarów1).

   Podstawowe zapisy z poprawki Durbina:

   - ustalono maksymalny poziom 21 centów + 0,05% wartości transakcji dla płatności kartą debetową,

   - możliwość stosowania rabatów dla gotówki,

   - możliwość stosowania opłat dodatkowych przy kartach kredytowych,

   - możliwość nieakceptowania kart kredytowych przy kwocie poniżej 10 dolarów,

   - możliwość dowolnego wyboru procesorów płatności (a nie - jak w PL - prawie wszystko via PNNSS i GCMS będące własnością VMC),

   - nadanie prawa FED do regulowania opłat kartowych.

   Skutki zapisów z poprawki Durbina:

   - 7,25 mld dolarów dla sieci handlowych w formie odszkodowań, w tym obniżka opłat na 8 miesięcy warta 1,2 mld dolarów,

   - możliwość kolektywnego negocjowania z sieciami kartowymi stawek opłat kartowych (tzw. stawka dedykowana)2).

   Australia

   Zgodnie z ustawą o systemach płatności z 1998 r. - Payment Systems (Regulation) Act, bank centralny Australii (Reserve Bank of Australia) ma prawo regulować system płatniczy, określając wysokość opłat (w tym IF), warunki dostępu do systemów płatności i inne powiązane zagadnienia. W Australii od 1 listopada 2006 r. obowiązuje maksymalny pułap dla kart kredytowych Visa i MasterCard na poziomie 0,5% wartości transakcji, zaś w przypadku kart debetowych Visa - 12 centów (w Australii nie ma debetowych kart MasterCard). Dla rodzimego australijskiego systemu kart debetowych pułap kwotowy to 4-5 centów (bilateral fees) lub 12 centów (multilateral fees). Ponadto w Australii akceptanci mogą stosować opłaty dodatkowe (surcharges) i nie stosować się do zasady ˝honour all cards˝.

   Hiszpania

   W 2005 r. Hiszpański Trybunał Ochrony Konkurencji (Spanish Tribunal of Defence of Competition) wszczął postępowanie przeciw krajowym systemom ServiRed, Sistema 4B i Euro6000 w sprawie ustalania opłat IF. W 2006 r. systemy te zobowiązały się do przestrzegania szeregu zasad, w tym ustalania wysokości IF na podstawie obiektywnych badań kosztów, i do redukcji tej opłaty. Porozumienie przetrwało do 2010 r. W okresie od 2006 r. do 2010 r. obniżka opłat IF przyniosła skumulowany efekt oszczędności na poziomie ok. 3,3 mld euro. W 2010 r. stawki IF przy kartach debetowych i kredytowych wynosiły od 0,57% do 0,74% wartości transakcji.

   Węgry

   W 2008 r. węgierski organ antymonopolowy (Hungarian Competition Authority) wszczął postępowanie dotyczące nadmiernie wysokich opłat IF w systemach Visa i MasterCard w transakcjach krajowych. Efektem tego postępowania były kary nałożone na siedem banków węgierskich (w kwocie ok. 3,57 mln euro) i na systemy Visa i MasterCard (w kwocie ok. 3,52 mln euro, po 1,76 euro na organizację). Na skutek tych decyzji w systemie Visa początkowo obniżono stawki IF z poziomu 1,4% do 0,28 euro na transakcjach kartami debetowymi, natomiast na transakcjach kartami kredytowymi do poziomu 0,7%. W lutym 2011 r. stawki opłaty IF dla kart debetowych uległy obniżeniu do poziomu transgranicznego (0,2%). Opłaty na kartach MasterCard i Maestro także uległy obniżeniu w omawianym okresie, ale w mniejszym stopniu niż w systemie Visa.

   Odnośnie do pytania pana posła o skutki przepisu umożliwiającego punktom handlowo-usługowych nieakceptowanie wszystkich kart danej organizacji kartowej pragnę poinformować, iż wprowadzenie zakazu wymagania przez dostawców od akceptantów stosowania zasady ˝honour all cards˝ (polegającej na konieczności przyjmowania przez akceptantów płatności wszystkimi rodzajami kart płatniczych) - w postaci przyznania akceptantowi uprawnienia do żądania zapisania w umowie z agentem rozliczeniowym, których kart mógłby on odmówić - uzasadnione jest koniecznością przyznania akceptantom możliwości ochrony swych interesów poprzez rezygnację z przyjmowania płatności kartami, z którymi są związane zbyt wysokie koszty dla akceptantów. Ma to na celu faktyczne umożliwienie podejmowania przez akceptantów decyzji o rezygnacji z przyjmowania płatności za pomocą kart płatniczych, które uważane są przez akceptanta za pociągające za sobą wysokie koszty akceptacji. W opinii Ministerstwa Finansów zmuszanie punktów handlowo-usługowych do akceptacji wszystkich kart danej organizacji kartowej wyraźnie narusza zasady swobody umów pomiędzy uczestnikami rynku kartowego. Należy również pamiętać o kwestii konkurencji pomiędzy akceptantami, która w odpowiedni sposób będzie oddziaływała na wprowadzenie zakazu wymagania przez dostawców od akceptantów stosowania zasady ˝honoruj wszystkie karty˝.

   Odnośnie do pytania pana posła o ocenę przez MF optymalnego poziomu opłat za transakcje kartowe w Polsce z punktu widzenia pogodzenia interesów handlowców, banków oraz konsumentów pragnę wskazać na istniejące (znane Ministerstwu Finansów) poziomy opłaty IF, które można uznawać za poziomy referencyjne.

   W kartowych rozliczeniach transgranicznych pomiędzy państwami członkowskim Unii Europejskiej obowiązują stawki transgraniczne ustalone w decyzjach Komisji Europejskiej (0,2-0,3%), które obowiązywałyby w Polsce, gdyby organizacje płatnicze VISA i MasterCard (każda według swoich zasad ustalania stawek) nie ustaliły stawki krajowej wiążącej rynek Polski.

   Sprawa uzasadnienia stosowania tej stawki do rozliczania transakcji wykonywanych przy użyciu karty płatniczej nabiera ważnego kontekstu w związku z faktem, iż Sąd Unii Europejskiej potwierdził wyrokiem z dnia 24 maja 2012 r. w sprawie T-111/08 MasterCard, Inc. i in./Komisja3)decyzję Komisji Europejskiej z dnia 19 grudnia 2007 r., uznającą wielostronnie uzgadnianą opłatę interchange (WOI) nakładaną na płatności transgraniczne dokonywane kartami MasterCard za niezgodną z europejskim prawem konkurencji, a więc przyjmując podejście zdecydowane, można argumentację unijnego sądu pierwszej instancji uznać za podstawę do uzasadnienia przyjęcia stawki IF na poziomie 0% wartości transakcji.

   Wspomniany wyrok nie ma co prawda mocy wiążącej, bowiem zostało wniesione odwołanie od orzeczenia Sądu Unii Europejskiej, ale jest ważnym wsparciem dla argumentacji podważającej filozofię budowy modeli prowizyjnych na rynku kartowym w oparciu o model czterostronny z wykorzystaniem opłaty IF.

   Inne możliwe do uznania za referencyjne poziomy opłaty IF wskazało kompleksowe ogólnopolskie badanie przedsiębiorców, przeprowadzone w br. przez pana Jakuba Górkę z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego na zlecenie Fundacji Rozwoju Obrotu Bezgotówkowego (partnerami projektu badawczego są Wydział Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego i Narodowy Bank Polski). Badanie to pokazało, iż wysokość prowizji IF powinna kształtować się w Polsce na poziomie ok. 0,2% wartości transakcji. Warto przy tym zauważyć, że połowa punktów handlowo-usługowych, które do tej pory nie akceptują kart, zdecydowałaby się na wprowadzenie tej formy płatności dopiero przy spadku opłaty akceptanta poniżej 0,5% wartości transakcji.

   W ocenie Narodowego Banku Polski średnia stawka opłaty IF w UE w chwili obecnej to około 0,7% wartości transakcji dla kart debetowych i 0,84% dla kart kredytowych, które to stawki również stanowią pewien możliwy do zastosowania poziom referencyjny.

   W opinii resortu - niezależnie od ostatecznej decyzji co do maksymalnych poziomów ustawowych opłaty IF - należy zapewnić kaskadowość w obniżaniu opłaty IF wraz z rozłożeniem obniżek na kilka najbliższych lat. Resort wyraża przekonanie, iż rozłożone w czasie sukcesywne obniżanie opłaty IF nie będzie zagrażać stabilności sektora finansowego, dla którego wpływy z opłaty IF stały się istotną częścią przychodów, a więc ich ograniczenie powinno w tej sytuacji nastąpić stopniowo i pozwolić na niezbędne dostosowanie planów finansowych.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Wojciech Kowalczyk

   Warszawa, dnia 19 grudnia 2012 r.


1) "Analiza funkcjonowania opłaty interchange w transakcjach bezgotówkowych na rynku polskim", NBP, 2012 r.

2) http://www.ibtimes.com/articles/363014/20120714/visa-mastercard-antitrust-fee-swipe-penalty.htm.

3) http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=123081&pageIndex=0&doclang=pl&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=952943.

Strona główna Drukuj dokument
Artur Dunin - poseł na Sejm RP